Tennis elbow là gì? Nguyên nhân và phương pháp điều trị hiệu quả

Tennis elbow là gì? Đây là câu hỏi mà nhiều bạn đặt ra khi cảm thấy đau nhức ở phía ngoài khuỷu tay, đặc biệt khi cầm nắm đồ vật hoặc xoay cẳng tay. Tennis elbow, hay còn gọi là viêm mỏm cầu ngoài (lateral epicondylitis), là tình trạng viêm hoặc tổn thương các gân duỗi ở phía ngoài khuỷu tay.

Tennis elbow là gì và cơ chế bệnh lý

Tennis elbow là một trong những chấn thương thường gặp nhất ở vùng khuỷu tay, đặc trưng bởi tình trạng thoái hóa và viêm của các gân duỗi cổ tay và ngón tay tại điểm bám vào mỏm cầu ngoài (lateral epicondyle) của xương cánh tay.

Mặc dù mang tên ‘tennis elbow’, nhưng chỉ có khoảng 5-10% trường hợp thực sự liên quan đến môn tennis. Phần lớn bệnh nhân mắc phải do các hoạt động lặp đi lặp lại trong công việc hàng ngày như:

• Thợ mộc, thợ sơn sử dụng búa, cưa, chổi quét
• Nhân viên văn phòng sử dụng chuột máy tính thường xuyên
• Đầu bếp cầm dao, chảo liên tục
• Công nhân lắp ráp thực hiện động tác xoay vặn

Nguyên nhân gây ra tennis elbow

Nguyên nhân chính

Lateral epicondylitis phát sinh do sự quá tải mãn tính của các gân duỗi, đặc biệt là gân của cơ duỗi quay ngoài ngắn (extensor carpi radialis brevis). Khi thực hiện các động tác lặp đi lặp lại, các sợi gân bị vi chấn thương và không có đủ thời gian phục hồi.

Yếu tố nguy cơ

• Tuổi tác: Thường gặp ở độ tuổi 30-50, khi gân bắt đầu mất độ đàn hồi
• Nghề nghiệp: Công việc đòi hỏi động tác cầm nắm, xoay vặn thường xuyên
• Thể thao: Tennis, cầu lông, golf với kỹ thuật không đúng
• Yếu tố sinh học: Cấu trúc giải phẫu, độ dài cơ-gân không cân đối

Triệu chứng đặc trưng của tennis elbow

Đau khuỷu tay là triệu chứng chủ yếu, nhưng không phải ai cũng nhận biết được các dấu hiệu điển hình:

• Đau tại điểm bám gân: Vị trí đau rõ rệt nhất ở phía ngoài khuỷu tay, có thể lan xuống cẳng tay
• Đau tăng khi hoạt động: Cầm cốc, bắt tay, xoay khóa cửa đều gây đau
• Yếu cơ duỗi: Mất sức mạnh khi duỗi cổ tay, khó cầm nắm vật nặng
• Đau khi ấn: Chạm vào mỏm cầu ngoài gây đau rõ rệt
• Cứng khớp buổi sáng: Cảm giác khó khăn khi bắt đầu vận động

Giai đoạn tiến triển

Tennis elbow thường tiến triển qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1: Đau nhẹ sau hoạt động, tự khỏi sau nghỉ ngơi
• Giai đoạn 2: Đau kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày
• Giai đoạn 3: Đau liên tục, yếu cơ rõ rệt, khó thực hiện các động tác đơn giản

Phương pháp chẩn đoán tennis elbow

Chẩn đoán chính xác là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị. Bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện:

Thăm khám lâm sàng

• Kiểm tra điểm đau: Ấn vào mỏm cầu ngoài để xác định vị trí tổn thương
• Test chức năng: Đánh giá sức mạnh cơ duỗi, khả năng cầm nắm
• Các test đặc hiệu: Mill’s test, Cozen’s test để xác định chẩn đoán

Chẩn đoán hình ảnh

Vai trò của các phương pháp chẩn đoán hình ảnh rất quan trọng để đánh giá mức độ tổn thương:

• X-quang: Loại trừ các tổn thương xương, phát hiện các dấu hiệu thoái hóa
• Siêu âm: Đánh giá tình trạng gân, phát hiện rách gân, viêm
• MRI: Chỉ định khi cần đánh giá chi tiết mức độ tổn thương gân, lên kế hoạch phẫu thuật

Phương pháp điều trị tennis elbow

Điều trị bảo tồn

Các phương pháp bảo tồn thường được áp dụng đầu tiên, nhưng chỉ hiệu quả với những trường hợp tổn thương nhẹ hoặc giai đoạn sớm:

• Nghỉ ngơi và thay đổi hoạt động: Tránh các động tác gây đau, điều chỉnh tư thế làm việc
• Vật lý trị liệu: Các bài tập duỗi, tăng cường sức mạnh cơ
• Thuốc chống viêm: NSAIDs để giảm đau và viêm
• Tiêm corticosteroid: Có thể giảm đau nhanh nhưng hiệu quả tạm thời
• Nẹp cố định: Hỗ trợ giảm căng thẳng lên gân

Tuy nhiên, bạn cần hiểu rằng điều trị bảo tồn có những giới hạn nhất định. Khi tổn thương gân đã ở mức độ nặng với hiện tượng rách gân hoặc thoái hóa mạn tính, các phương pháp này chỉ mang tính chất giảm triệu chứng tạm thời mà không giải quyết được tổn thương thực thể.

Hiện nay, tiêm huyết tương giàu tiểu cầu tự thân (PRP) đang là một phương pháp điều trị Tennis elbow mang lại hiệu quả cao, chi phí hợp lý, kết quả dài lâu.

Phẫu thuật khuỷu tay – Giải pháp triệt để

Khi điều trị bảo tồn thất bại sau 6-12 tháng, hoặc khi tổn thương gân quá nặng ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, phẫu thuật khuỷu tay trở thành lựa chọn tối ưu.

Các chỉ định phẫu thuật bao gồm:

• Điều trị bảo tồn thất bại sau 6-12 tháng
• Đau mãn tính ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc và sinh hoạt
• Tổn thương gân rộng rãi trên MRI
• Yếu cơ tiến triển, mất chức năng vận động

Kỹ thuật phẫu thuật hiện đại bao gồm:

• Phẫu thuật mở: Loại bỏ mô tổn thương, tái tạo điểm bám gân
• Phẫu thuật nội soi: Ít xâm lấn, hồi phục nhanh hơn
• Phẫu thuật qua da: Kỹ thuật tối thiểu xâm lấn với dao siêu âm

Phục hồi chức năng sau điều trị

Dù điều trị bảo tồn hay phẫu thuật, giai đoạn phục hồi chức năng đều đóng vai trò quyết định đến kết quả điều trị. Bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ tập luyện do bác sĩ chỉ định:

Giai đoạn sớm (0-6 tuần sau mổ)

• Bảo vệ vết mổ, hạn chế vận động mạnh
• Các bài tập vận động nhẹ nhàng để tránh dính khớp
• Kiểm soát đau và sưng

Giai đoạn trung hạn (6-12 tuần)

• Tăng dần biên độ vận động khớp
• Bài tập tăng cường sức mạnh cơ nhẹ
• Vật lý trị liệu chuyên sâu

Giai đoạn muộn (từ 3 tháng trở đi)

• Tập luyện sức mạnh toàn diện
• Luyện tập các kỹ năng chức năng
• Chuẩn bị quay trở lại công việc và thể thao

Việc tự ý bỏ ngang quá trình phục hồi chức năng có thể dẫn đến di chứng lâu dài như cứng khớp, yếu cơ, tái phát bệnh lý.

Phòng ngừa tennis elbow tái phát

Sau khi đã điều trị thành công, việc phòng ngừa tái phát cũng quan trọng không kém:

• Kỹ thuật đúng: Học cách thực hiện các động tác hàng ngày một cách ergonomic
• Khởi động kỹ lưỡng: Luôn làm nóng trước khi hoạt động
• Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh hoạt động quá sức trong thời gian dài
• Tăng cường sức mạnh: Duy trì các bài tập để cơ và gân khỏe mạnh
• Sử dụng dụng cụ hỗ trợ: Nẹp tennis elbow khi cần thiết

Tennis elbow là gì? Đó là một tổn thương có thể điều trị hiệu quả nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, việc hiểu rõ giới hạn của từng phương pháp điều trị và chỉ định can thiệp phẫu thuật đúng thời điểm sẽ giúp bạn tránh được những di chứng lâu dài, đồng thời đạt được kết quả điều trị tối ưu nhất.

---

Theo dõi fanpage Gân Cơ Xương Khớp để cập nhật thông tin và những ca phẫu thuật mới nhất bạn nhé.